برای ضیافت نهم

مثلاً‌ تعریف مکان را با نامکانی یا بی مکانی توضیح دادن از این دست است . بدین شیوه اگر ما توانستیم مفهوم نامکانی را توضیح دهیم ،‌ روی دیگر سکه یعنی در مکان بودن را نیز توضیح داده ایم .

به نظر می رسد که تعریف مفهومی چون حس مکان می تواند به صورت ایجابی و مستقل نیز توضیح داده شود . با این رویکرد تعریف حس مکان خود ایستا و مستقل از دیگر مفاهیم خواهد بود که ویژگیهای خاص خود را خواهد داشت . حس مکان ویژگی ای می باشد که مرتبط با بودن در جهان است . یعنی با بودن و ایستادن در جهان است که حس مکان نیز بوجود می آید . حس مکان صرفاً متعلق به حوزة معماری یا شهرسازی نیست . حس مکان می تواند به هر جایی از جهان اطلاق گردد ،  مثلاً در یک جنگل یا یک رودخانه یا یک کویر و یا در هواپیمای در حال پرواز . بدین صورت با بودن و در واقع با هستی است که حس بودن در مکان نیز بوجود می آید . حس مکان با حس بودن در فضا نیز متفاوت است . حس مکان بیشتر به حضور فیزیکی محیط نسبت داده می شود ،  در صورتیکه حس بودن در فضا به کیفیت یک محیط . در حقیقت حس مکان با کیفیت محیط آنچنان سر و کاری ندارد . مثلاً‌اگر شما در یک میدان شهری مناسب قرار بگیرید و یا در یک میدان شهری نا مناسب ،‌ هیچ تفاوتی در بودن شما در محیط و حس مکان صورت نمی گیرد ودر واقع آنچه که ممکن است برای شما متفاوت باشد حس بودن در فضا و یا فضاهای متفاوت است . به عنوان مثال اگر شما در نقطه ای خاص از میدان آزادی قرار بگیرید حس مکان شما با زمانیکه در همان نقطه قرار بگیرید و بافرض اینکه یادمان میدان وجود نداشته باشد ، ‌هیچگونه تفاوت عمده ای وجود نخواهد داشت ، ولی حس بودن شما در فضا در این دو حالت با یکدیگر متفاوت خواهد بود . به عبارتی آنچه که برخی از صاحب نظران از حس مکان تعریف می نمایند به نظر می رسد که بیشتر مربوط به تعریف حس فضا باشد . یا به بیانی دیگر با تغییر بافت و رنگ و فرم مصالح و فرم بنا و . . . محیطی که شما در آن واقع شده اید در حقیقت فضا است که تغییر پیدا می کند و نه مکان .

 مکان بدون تغییر است . مکان مختصات جغرافیایی دارد . مکان مفهومی فیزیکی دارد . حس مکان در شهر سازی نیز بیشتر میل به ملحق شدن به مفهوم فضا دارد . در حقیقت احساس متفاوت در یک مکان متناسب با تغییر کیفی محیط و مکان است . ارتقاء تعریف مکان به فضا نه تنها کمکی به تعریف مفهوم مکان نمی نماید بلکه در خلط این دو مفهوم و نیز ابهام در تعریف آنها کمک می نماید . در اساس حس ، بیشتر درگیر با فضا است و نه با مکان . به بیانی بهتر مکان خود زیر مجموعه فضا است و در فضا است که حس نیز شکل می گیرد . حس به صورت پیشینی در مکان و در هر مکانی وجود دارد فقط با تغییر فاکتورهایی چون میزان روشنایی ،  سرما و گرما ، بافت ، رنگ و . . . ، فضا نیز در مکان متحول می گردد . فضا در مکان شکل می گیرد ،  به عبارتی بدون وجود مکان اساساً فضایی شکل نمی گیرد . مقدمة  هر فضایی ، در مکان بودن است . و در مکان بودن ، مستلزم بودن است . در حقیقت در مکان بودن گرچه امری فیزیکی و واقعی است ولی به نظر میرسد که این مفهوم نیز بیشتر ساخته ذهن انسان و بر اساس دریافت وی باشد .  مکان ، صورتی فیزیکی و در عین حال نسبی از موقعیت است .

در مجموع مهمترین مسئله ای که وجود دارد این است که اساساً فرض حس مکان ،  فرضی نسبتاً نامناسب بشمار میرود چرا که همانطور که اشاره شد با بوجود آمدن و یا با بودن است که در مکان بودن شکل می گیرد و اساساً نا مکان وجود ندارد . هر نقطه برای خود مکانی به شمار می رود ، که نسبت به دیگر نقاط دارای موقعیت خاص و ویژه خود می باشد . بر این اساس هر فرد در هر نقطه ای که باشد خود در مکان می باشد و طبعاً دارای حس خاص .

در مورد شهر سازی نیز می توان چنین گفت که با بودن فرد در مکان ها یا نقاط متفاوت طبیعتاً  به دلیل دارا بودن کیفیت متفاوت فضایی ، فرد نیز دارای حس های گوناگون خواهد بود . این حس در فضا بودن با توجه به کیفیت آن ممکن است خوشایند و یا ناخوشایند باشد ، سرد باشد یا گرم ، صمیمی ، باز ، سنگین ، مبهم و . . . و یا دارای هر خصلت فضایی دیگر باشد . بدیهی است که کارکرد نقاط متفاوت شهری و همچنین کیفیت بصری آن نقاط با توجه متفاوت بودن مکان آنها ،  فضاهای شهری مختلفی را برای شهروندان رقم خواهد زد . بنابراین هر فرد در هر مکانی که در شهر باشد ، دارای حس خاصی است ، اما موضوع کیفیت مثبت فضا مبحث دیگری است . مثلاً می توان گفت که فضا را شفاف ، یا سنگین و یا شاد و . . . نمود ، اما نمی توان گفت که مکان ها سبک ، سنگین و یا غمناک هستند . پس حس مکان ، ناسازه ای است که گرچه مدعی جانشینی فضا می باشد اما به نظر میرسد که این موضوع بیشتر باعث سردرگمی فرد و یا به عبارتی شهروندان خواهد شد تا شفاف کردن تعاریف در شهر سازی .

زمانیکه بنیانهای فکری و فلسفی ما در مورد تعاریف واژگان از یکدیگر بسیار دور باشد و اجماعی در مورد آنها صورت نگیرد ، روشن است که بازتاب این سردرگمی چه واقعیت تلخی را در جامعۀ ما رقم خواهد زد . البته واضح است که دربرخی موارد به دلایل گوناگون شاید هیچگاه نتوان به اجماع رسید ، اما نگارندۀ این مطلب معتقد است که فهم بسیار دور و یا متضاد ما از واژگان و مفاهیم بنیانی معماری و شهرسازی ، نه تنها کمکی به ارتقا معماری و شهرسازی ما نخواهد نمود ، بلکه هر روز پیچ و خم دستیابی به نظام دانایی معماری و شهرسازی وبنیانهای تئوریک آن را دشوارتر خواهد نمود .

تداوم ضیافتهای معماری و شهرسازی هم گامی است در جهت حل این مشکل و هم گامی است در دریافت هر چه صحیح تر ما از روابط سیال و در هم تنیدۀ معماری و شهر سازی .  

/ 7 نظر / 45 بازدید
سحر

سلام اگه دوست داشتی بیا با هم بنویسیم جات تو جمع ما خیلی خالیه.

سکونتگاهی برای همه

آقای فرهاد شرقی با سلام ضمن تشکر از همت جنابعالی در نگارش متنی زیبا ، علمی و ارج نهادن به اراده شما در شرکت در ضیافت نهم ،"سکونتگاهی برای همه" از جنابعالی قدردانی می کند. امید است این حرکت علمی ایستگاه پایان نداشته باشد. با تشکر محمدرضا منعام – فرناز ضرابیان

کمال یوسف‌پور

آقای شرفی سلام؛ لطفا با مراجعه به وبلاگ زروان، نظر خود را درباره پیشنهاد جدیدی که برای تغییر در ساختار برگزاری ضیافت وبلاگ‌های معماری مطرح شده است، بیان فرمایید.

کمال یوسف‌پور

آقای شرفی سلام؛ لطفا با حضور در وبلاگ زروان، در انتخاب موضوع نهایی ضیافت دهم مشارکت نمایید.

کمال یوسف‌پور

آقای شرفی با سلام؛ از شما دعوت می‌شود در ضیافت دهم وبلاگ‌های معماری، با موضوع «معرفی و نقد یکی از آثار معماری معاصر ایران»، شرکت نمایید.

btb

با سلام خدمت همكار گرامي با توجه به فعاليت شما ، يك دعوت نامه جهت فعاليت در اولين گروه اختصاصي معماري در گوگل ، به Email شما ارسال گرديد (فقط مطالب مربوط به مماري و شهرسازي پذيرفته مي گردد)!

علی

مسابقه خانه ای برای سال 2050 : http://www.tabrizfair.ir/farsi/seminar_fa.htm