معماری نمادین
معماری نمادین برگرفته از نشانه های نمادین می باشد که این نشانه ها نیز در طی فرآیندهای خاص خود، ساخته و پرداخته گردیده و به عنوان قراردادهایی برای این گونه از معماری مطرح می گردند. اساساً نشانه ها بر سه نوع هستند: 1- نشانه های شمایلی، 2- نشانه های نمایه ای و 3- نشانه های نمادین.
در نشانه های شمایلی رابطه ای نظیر به نظیر یا یک به یک میان دال و مدلول وجود دارد. مثل تصویرعکسبرداری شده توسط دوربین عکاسی از یک نفر با خودش. تصویر، نشان دهنده فرد است. از روی تصویر به سادگی می توان به موضوع و یا مدلول که شخص می باشد پی برد. یا مثلاً شما در مسیر جاده ای که در حال رانندگی هستید تابلو راهنمایی به سمت فرودگاه یا نزدیک شدن به فرودگاه را با شکل یک هواپیما مشاهده می نمایید. این تصویر هواپیما دال و هواپیمای واقعی مدلول می باشد. بدین طریق در نشانه های شمایلی ما از تصویر یا نشانه یک موضوع به آن موضوع پی می بریم. آغاز آشنایی ما با معماری و مفاهیم اساساً به صورت نشانه های شمایلی شکل می گیرد. به طور کل اساس مکالمه و ارتباط در جهان هستی توسط نشانه های شمایلی می باشد.
در نشانه های نمایه ای رابطه یک به یکی میان دال و مدلول وجود ندارد. این رابطه در نشانه های نمایه ای به گونه ای است که با دیدن یکی، به وجود دیگری پی می بریم. به عنوان مثال می توان رابطه و نسبت دود و آتش را با یکدیگر نام برد که ما با دیدن دود، پی به وجود آتش می بریم. آتش و دود از جنس یکدیگر نیستند ولی دیدن یکی به صورت نشانه ای، حکایت از وجود دیگری می نماید. یا مثل کارت برگهایی که فهرست کتابها و عناوین آنها را در کتابخانه ها طبقه بندی می نمایند.
در نشانه نمادین نوعی رابطه قراردادی میان دال و مدلول وجود دارد. مثل تابلوی راهنمایی و رانندگی عبور ممنوع. یا شاخه زیتون که نشانه صلح است. این نوع نشانه ها یک نوع قرارداد اجتماعی محسوب می گردند و به عبارتی مرحله تکامل یافته نشانه ها محسوب می گردند که به صورت انتزاعی فرد با دیدن یک علامت به یاد مدلول و وجود آن می افتد. سخن گفتن نیز از این جنس است. مثلاً وقتی شما واژه کتاب را به کار میبرید شنونده دقیقاً متوجه خواهد شد که منظور شما از این واژه چه چیزی است و دیگر نیازی به تصویر مدلول وجود ندارد.
اشکال، احجام، فرمها، خطوط و رنگ و جنس مصالح و نور و هر چیزی در فضای معماری خود می تواند به عنوان نشانه ای در خدمت معماری نمادین قرار گیرد. به عنوان نمونه می توان از اشکال مربع و دایره نام برد. در یک مسجد وقتی وارد فضای گنبد خانه می شوید، در قسمت پایین، شکل مربعی وجود دارد که حکایت از عالم خاکی و اینجهانی دارد و خود گنبد یا قسمت فوقانی که شکل دایره دارد نشانه ای است از آسمان و عالم آنجهانی. اشکال مربع و دایره به مرور زمان و در طی فرآیندی خاص به نمادهای اینجهان و آنجهان و یا آسمان و زمین تبدیل گشته اند و به عبارتی این نشانه ها در معماری به نوعی قراردادی هستند مابین افراد برای انتقال مفاهیم و گونه ای از بیان و ایجاد ارتباط. افقی بودن و عمودی بودن نیز می تواند اینچنین معناهایی را خاطر نشان سازد و یا بافت خشن و یا نرم و همچنین رنگهای گرم و سرد. بنابراین می توان گفت که معماری نمادین به آن معماری اطلاق می گردد که استفاده از نشانه های نمادین در آن غالب باشد. بهترین مثال را در زمینه اینگونه بناها می توان به بناهای یادبود و یا بناهای یادمانی اشاره نمود که به صورت خاص و عمدتاً بدین منظور طراحی، ساخته و اجرا می گردند.
